Chahi chammangagi mamangda, yamna eng tappa German gi purohit amana Wittenberg ta leiba singlup amagi thongjinda chattuna puwarida ningsingduna leihouragadaba cherol ama thetlammi. Martin Luther na Roman Catholic ki tambiba amasung chatnabigi mayokta lepkhiba adu houjik phaobada chahi chammanga phare. Chahi cha kaya Reformation gi ehou toudana leirammi, amasung Luther gi thabak macha amana houraktuna Europe ki leibak apumba sin thunglammi.
Matam aduda, hairiba eng tappa lamboiba asina singlup amasung taibangpanbagi mangda mahakna leppa ngammi haiba adu mahakna sakhi pirammi — amasung achouba ahongba ama puraknabagidamak Esorna mahakpu sijinnarammi. Yamna ningsingningai oiba mikup amadi, mahakna ningthourelgi mamangda thouna phana leptuna, mahakki punsi thawai khubakta haptuna asumna hairammi, “Eihakna leple, eihakki panggal leite. Maram asina eibu pangbiyu, Prabhu.”
Adubu Luther na mahak maromdom khaktamak lepkhide. Reformation asi mioi ama nattraga ani — haibadi Luther, Calvin, Zwingli, khaktana thok’hankhiba natte adubu Thajabasingna thajabada chetna leppa, thouna phaba, amasung aphaba wapaoda haraojabagi mapalna oihankhibani, masida punsi kaya ama pikhamnakhi — amasung makhoigi marusing adu ngasigi kun-mathoi suba sadabdi phaobada mahei yalli. Luther asi Germany leibakta leiriba atei atoppa Reformer sing khaktaga lepminnakhiba nattana kaya-thoina-khangdaba thajabada phaoraba misingna Europe ki leibak apumbadasu lepkhi — makhoising adudi Heinrich Bullinger, Hugh Latimer, Lady Jane Grey, Theodore Beza, and Peter Martyr Vermigli asini. Luther na mapung oina ihou sagatkhi, adubu mahakna atoppasingsu pukning thougatkhi amasung achouba ahongba puraknaba amatta oina lepminnakhi.
Amasung chahi chammanggi matungda ngasi eikhoinasu lepli. Matam adudasu Luther mathanta lepkhide, aduga ngasisu mahakna mathanda lepte. Hairiba Reformation asibu pangthoknaba, eikhoina numit 31 gi oiba aphaoba thajabasinggi punsi warida yumpham oiba warengsing phongli, wareng khudingmaksing adu pabada minute 5 dagi 7 phaoba oigani.